World Cup là giải đấu bóng đá cấp đội tuyển quốc gia lớn nhất thế giới, được tổ chức bởi FIFA (Liên đoàn bóng đá thế giới) và đã tồn tại hơn 90 năm kể từ lần đầu tiên diễn ra vào năm 1930. Việc nhìn lại lịch sử World Cup giúp người hâm mộ hiểu rõ quá trình hình thành, phát triển và những cột mốc quan trọng đã định hình giải đấu ngày nay.
Trong bối cảnh World Cup 2026 sắp diễn ra với quy mô lớn nhất từ trước đến nay, lịch sử World Cup càng trở nên ý nghĩa khi cho thấy hành trình không ngừng mở rộng của bóng đá thế giới.
- World Cup ra đời năm 1930, do FIFA tổ chức, khởi đầu tại Uruguay
- Giải đấu có lịch sử hơn 90 năm, là sự kiện bóng đá lớn nhất hành tinh
- Brazil là đội tuyển giàu thành tích nhất với 5 chức vô địch
- Công nghệ như goal-line, VAR được áp dụng mạnh mẽ từ thế kỷ 21
- World Cup 2026 đánh dấu bước ngoặt lớn với 48 đội tham dự và 3 quốc gia đồng đăng cai
World Cup Đã Ra Đời Như Thế Nào?
World Cup lần đầu tiên được tổ chức vào năm 1930 tại Uruguay, sau khi FIFA (Liên đoàn bóng đá thế giới) quyết định xây dựng một giải đấu riêng dành cho các đội tuyển quốc gia nam. Ý tưởng này được thúc đẩy bởi Jules Rimet, Chủ tịch FIFA giai đoạn 1921–1954, người mong muốn tạo ra một sân chơi toàn cầu vượt ra ngoài khuôn khổ Thế vận hội.
Trước năm 1930, bóng đá quốc tế chủ yếu tồn tại dưới dạng các trận giao hữu giữa các đội tuyển hoặc giải Olympic (chỉ dành cho cầu thủ nghiệp dư), trong khi bóng đá chuyên nghiệp ngày càng phát triển mạnh. Điều này khiến FIFA nhận thấy sự cần thiết của một giải đấu chính thức, quy tụ các đội tuyển mạnh nhất thế giới và không bị giới hạn bởi quy định nghiệp dư.
Trong bối cảnh đầu thế kỷ 20, khi bóng đá lan rộng khắp châu Âu và Nam Mỹ, World Cup ra đời như một bước ngoặt lớn, đặt nền móng cho giải đấu bóng đá cấp đội tuyển quốc gia quan trọng nhất hành tinh và mở đầu cho hành trình phát triển kéo dài hơn 90 năm cho đến World Cup 2026.
Các Giai Đoạn Phát Triển Của World Cup Trong Lịch Sử
Trải qua hơn 90 năm hình thành và phát triển, giải đấu bóng đá World Cup đã đi qua nhiều giai đoạn khác nhau, gắn liền với bối cảnh chính trị, xã hội, và những sự thay đổi mang tính thời đại. Từ một giải đấu quy mô chỉ vài đội, World Cup đã vươn tầm trở thành một trong những sự kiện thể thao được chú ý nhất hành tinh.
Giai Đoạn Sơ Khai (1930 – 1950)
Giai đoạn đầu tiên của World Cup bắt đầu vào năm 1930, khi giải đấu lần đầu được tổ chức tại Uruguay với sự tham dự của 13 đội tuyển, chủ yếu đến từ Nam Mỹ và châu Âu. Đây là thời kỳ World Cup còn mang tính thử nghiệm, với thể thức đơn giản, ít trận đấu và chưa có hệ thống vòng loại hoàn chỉnh như hiện nay. Nhìn chung, World Cup ở thời điểm đầu tiên cho thấy những tiềm năng không thể bị che mờ.
Tuy nhiên, sự phát triển của World Cup nhanh chóng bị gián đoạn bởi Thế chiến II. Điều này buộc hai kì World Cup 1942 và 1946 bị hủy bỏ do căng thẳng giữa các nước. Phải đến năm 1950, World Cup mới được tổ chức trở lại và diễn ra liên tục cho đến hiện tại.
Dù vẫn còn nhiều hạn chế về tổ chức và thể thức, giai đoạn 1930–1950 được xem là thời kỳ đặt nền móng, giúp hình thành những nguyên tắc cốt lõi của World Cup như tính toàn cầu, vai trò của đội tuyển quốc gia và tầm quan trọng của giải đấu trong đời sống thể thao quốc tế.
Giai Đoạn Mở Rộng (1954 – 1990)
Bắt đầu từ năm 1954, World Cup diễn ra thường xuyên hơn, mở rộng không chỉ về quy mô giải đấu mà còn là tầm ảnh hưởng và thể thức thi đấu.
World Cup 1954 tại Thụy Sĩ là kỳ đầu tiên được truyền hình trực tiếp, mở ra một kỷ nguyên mới cho việc theo dõi bóng đá. Từ đây, World Cup không còn là sự kiện chỉ dành cho khán giả tại sân vận động, mà trở thành một hiện tượng toàn cầu, được theo dõi đồng thời ở nhiều quốc gia và châu lục.
Trong giai đoạn này, số đội tham dự dần được mở rộng, thể thức thi đấu liên tục được điều chỉnh để phù hợp với quy mô ngày càng lớn. Các khu vực ngoài châu Âu và Nam Mỹ, như châu Á và châu Phi, bắt đầu có đại diện thường xuyên hơn, dù vẫn còn hạn chế về số suất.
Đây cũng là thời kỳ xuất hiện những biểu tượng bóng đá vĩ đại, góp phần xây dựng hình ảnh World Cup trong tâm trí người hâm mộ. Pelé đưa Brazil lên đỉnh cao với ba chức vô địch, Diego Maradona tạo nên những khoảnh khắc mang tính biểu tượng tại World Cup 1986, trong khi các đội tuyển như Đức, Ý, Argentina khẳng định vị thế cường quốc bóng đá.
Tuy vậy, giai đoạn này cũng phản ánh nhiều vấn đề của bóng đá hiện đại, như tranh cãi về chính trị, sự bất cân bằng giữa các khu vực và những hạn chế trong công tác trọng tài. Dù vậy, đến cuối thập niên 1980, World Cup đã vươn mình trở thành sự kiện thể thao có sức ảnh hưởng lớn nhất hành tinh, vượt qua khuôn khổ của một giải đấu bóng đá đơn thuần.
Giai Đoạn Phát Triển (1994-2026)
Giai đoạn từ năm 1994 đến nay cho thấy sự phát triển nhanh chóng và không có giới hạn của World Cup. Bản quyền truyền hình, tài trợ, quảng cáo và du lịch biến World Cup thành một trong những sự kiện có giá trị kinh tế lớn nhất thế giới. Cùng với đó, số lượng khán giả theo dõi qua truyền hình và nền tảng số liên tục lập kỷ lục qua từng kỳ.
Công nghệ cũng can thiệp sâu vào các trận đấu tại World Cup, đặc biệt là từ 2006 trở đi. Mở đầu với các công nghệ cho phép theo dõi và tính toán hiệu suất cầu thủ, World Cup cũng là giải đấu tiên phong trong việc thử nghiệm các công nghệ như goal-line technology (công nghệ xác định bàn thắng) đến VAR (trợ lý trọng tài video).
Số đội tuyển tham dự cũng có sự thay đổi rất đáng kể trong giai đoạn này. World Cup 1998 nâng số đội lên 32, tạo cơ hội cho nhiều đội tuyển ngoài nhóm truyền thống. Đến World Cup 2026, số đội sẽ tiếp tục tăng lên 48, đánh dấu bước mở rộng lớn nhất trong lịch sử giải đấu. Điều này phản ánh mong muốn của FIFA trong việc tăng tính đại diện toàn cầu, đặc biệt cho các khu vực như châu Á và châu Phi.
| Thời Điểm | Các Giải Đấu | Số Đội Tham Dự | Cấu Trúc Vòng Bảng | Cấu Trúc Vòng Loại Trực Tiếp | Số Trận Đấu |
| (1930–1950) | 1930, 1934, 1938, 1950 | 13–16 đội | Chưa cố định: 1930 có vòng bảng nhỏ (4 bảng 3–4 đội); 1934 & 1938 đá “vòng 16 đội” ngay; 1950 có 2 giai đoạn vòng bảng (không có chung kết đúng nghĩa) | Thường gồm tứ kết – bán kết – chung kết (trừ 1950) | ~17–22 |
| (1954–1990) | 1954–1978, 1982, 1986, 1990 | 16 đến 24 đội | 1954–1970: 4 bảng x 4 đội; 1974–1978: 2 vòng bảng (vòng 2 là 2 bảng); 1982: 6 bảng x 4 đội + vòng bảng thứ hai (4 bảng x 3 đội); 1986–1990: 6 bảng x 4 đội | Từ 1986: có vòng 16 đội | ~26–52 |
| (1994–nay) | 1994, 1998–2022, 2026 | 24, 32 và 48 đội | 1994: 6 bảng x 4 đội (36 trận vòng bảng); 1998–2022: 8 bảng x 4 đội (48 trận vòng bảng); 2026: 12 bảng x 4 đội (72 trận vòng bảng) | 2026: có thêm vòng 32 đội (mở rộng knock-out) | 52 / 64 / 104 |
Các Đội Tuyển Từng Vô Địch World Cup
Tính đến World Cup 2022, đã có 80 đội tuyển giành vé tham dự World Cup trong lịch sử. Tuy vậy, chỉ có 8 trong số đó từng lên ngôi vô địch, với các đội tuyển đến từ châu Âu và châu Mỹ. Brazil là đội tuyển thành công nhất, với tổng cộng 5 lần lên ngôi.
| Giải Đấu | Nước Chủ Nhà | Đội Vô Địch |
| 1930 | Uruguay | Uruguay |
| 1934 | Italy | Italy |
| 1938 | Pháp | Italy |
| 1950 | Brazil | Uruguay |
| 1954 | Thụy Sỹ | Tây Đức |
| 1958 | Thụy Điển | Brazil |
| 1962 | Chile | Brazil |
| 1966 | Anh | Anh |
| 1970 | Mexico | Brazil |
| 1974 | Tây Đức | Tây Đức |
| 1978 | Argentina | Argentina |
| 1982 | Tây Ban Nha | Italy |
| 1986 | Mexico | Argentina |
| 1990 | Italy | Tây Đức |
| 1994 | Mỹ | Brazil |
| 1998 | Pháp | Pháp |
| 2002 | Nhật Bản/Hàn Quốc | Brazil |
| 2006 | Đức | Italy |
| 2010 | Nam Phi | Tây Ban Nha |
| 2014 | Brazil | Đức |
| 2018 | Nga | Pháp |
| 2022 | Qatar | Argentina |
Những Đội Tuyển Thành Công Nhất World Cup
Trong lịch sử World Cup, Brazil là đội tuyển thành công nhất, với 5 chức vô địch và thành tích tham dự trọn vẹn 22 lần giải đấu diễn ra. Đức đã góp mặt 20 kỳ, Ý và Argentina cùng 18 kỳ, còn Pháp là 16 kỳ.
Brazil, Đức, Ý và Argentina cũng là những đội tuyển giàu thành tích nhất giải đấu. Bảng dưới đây tổng hợp chi tiết số lần vô địch, số lần vào chung kết, số lần vào bán kết và số kỳ World Cup tham dự của các đội tuyển này (xếp theo số lần vô địch giảm dần).
| Đội tuyển | Số lần vô địch | Số lần vào chung kết | Số lần vào bán kết | Số kỳ World Cup tham dự |
| Brazil | 5 | 7 | 11 | 22 |
| Đức | 4 | 8 | 13 | 20 |
| Ý | 4 | 6 | 8 | 18 |
| Argentina | 3 | 6 | 6 | 18 |
| Pháp | 2 | 4 | 7 | 16 |
1. Brazil
Brazil là đội tuyển duy nhất tham dự đầy đủ tất cả các kỳ World Cup kể từ năm 1930, và với 5 chức vô địch vào các năm 1958, 1962, 1970, 1994 và 2002, Brazil hiện vẫn là đội tuyển giàu thành tích nhất trong lịch sử World Cup.
Song song với những danh hiệu, Brazil luôn gắn liền với hình ảnh của các siêu sao mang tầm vóc toàn cầu, trải dài qua nhiều thế hệ. Trong giai đoạn đầu, họ có Pelé, tiếp đó là Romário, rồi đến thế hệ vàng những năm 2000 với Ronaldo, Ronaldinho, và sau đó là Kaká trong giai đoạn chuyển giao của thập niên 2010. Gần đây hơn, đội tuyển Brazil được dẫn dắt bởi Neymar, người trở thành trung tâm trong mọi chiến dịch lớn suốt hơn một thập kỷ.
Tuy nhiên, bất chấp việc luôn sở hữu dàn cầu thủ chất lượng và thường xuyên được xếp vào nhóm ứng viên vô địch, Brazil trên thực tế đã hơn 24 năm chưa thể đăng quang World Cup, với lần gần nhất là năm 2002.
Bước vào World Cup 2026, Brazil được đánh giá là không còn vượt trội tuyệt đối như chính họ trong quá khứ, khi bóng đá thế giới ngày càng cân bằng hơn. Dù vậy, với lực lượng trẻ giàu tiềm năng như Estêvão, Raphinha, Vinícius Júnior hay Rodrygo, đội tuyển áo vàng–xanh vẫn sở hữu chiều sâu đội hình đáng gờm. Ngay cả khi không còn ở đỉnh cao lịch sử, Brazil vẫn luôn là một đối thủ cực kỳ khó chịu tại bất kỳ kỳ World Cup nào.
2. Đức
Đức là một trong những đội tuyển thành công nhất trong lịch sử World Cup với 4 chức vô địch, đồng thời luôn để lại dấu ấn bằng lối chơi khoa học, kỷ luật, giàu tính tổ chức nhưng không thiếu cảm xúc. Cùng với Ý, Đức được xem là một trong những đại diện giàu thành tích nhất của bóng đá châu Âu trên đấu trường World Cup.
Trong giai đoạn hoàng kim kéo dài nhiều thập kỷ, đội tuyển Đức thường xuyên góp mặt ở các trận chung kết và bán kết, đặc biệt nổi bật với các chức vô địch vào năm 1954, 1974 và 1990, trước khi lên ngôi một cách đầy cảm xúc tại World Cup 2014 trên đất Brazil.
Tuy nhiên, kể từ sau World Cup 2014, đội tuyển Đức bắt đầu cho thấy dấu hiệu sa sút rõ rệt. Ở hai kỳ World Cup gần nhất (2018 và 2022), Đức đều bị loại ngay từ vòng bảng. Dù vẫn liên tục sản sinh ra những cầu thủ đẳng cấp thế giới, hình ảnh một đội tuyển Đức lạnh lùng, hiệu quả và sẵn sàng “nghiền nát” mọi đối thủ đang dần phai nhạt.
Bước vào World Cup 2026, Đức đã sớm giành vé tham dự và được kỳ vọng sẽ bước vào một giai đoạn tái thiết thực sự. Với thế hệ cầu thủ trẻ tài năng như Jamal Musiala, Florian Wirtz hay Kai Havertz, đội tuyển Đức đang được chờ đợi sẽ đứng dậy sau 2 lần vấp ngã đau đớn.
3. Argentina
Argentina là đội tuyển đã giành 3 chức vô địch World Cup và hiện đang là đương kim vô địch của giải đấu. Dù số lần đăng quang không nhiều bằng Đức hay Brazil, Argentina vẫn được đánh giá là một trong những đội tuyển duy trì phong độ ổn định bậc nhất trong lịch sử World Cup, hiếm khi rơi vào những giai đoạn sa sút kéo dài.
Trong suốt chiều dài lịch sử, Argentina luôn gắn liền với hình ảnh của các cá nhân kiệt xuất. Ở thập niên 1980, đội tuyển xứ Tango được dẫn dắt bởi Diego Maradona, người đóng vai trò trung tâm trong hành trình chinh phục chức vô địch World Cup 1986.
Sau Maradona, Argentina tiếp tục sản sinh ra một thiên tài khác: Lionel Messi. Dù luôn là biểu tượng của đội tuyển trong nhiều năm, phải đến World Cup 2022, Messi mới có thể cùng Argentina nâng cao chiếc cúp vô địch, qua đó hoàn tất trọn vẹn bộ sưu tập danh hiệu vĩ đại.
Bước vào World Cup 2026, Argentina là một trong những đội tuyển giành vé tham dự sớm nhất, đồng thời tiếp tục được đánh giá là ứng viên hàng đầu cho chức vô địch. Với tư cách đương kim vô địch, đội tuyển xứ Tango chắc chắn sẽ tham dự giải đấu với mục tiêu lớn nhất: bảo vệ ngôi vương.
4. Ý
Trong suốt chiều dài lịch sử của mình, đội tuyển Ý từng là một thế lực hàng đầu và là cái tên quen thuộc tại World Cup. Tuy nhiên, vị thế đó giờ đây phần lớn chỉ còn thuộc về quá khứ. Từ một đội tuyển luôn được xem là ứng viên vô địch, Ý đang trải qua giai đoạn khó khăn bậc nhất trong lịch sử của mình.
Ngay từ những kỳ World Cup đầu tiên, Ý trở thành đội tuyển đầu tiên trên thế giới vô địch World Cup hai lần liên tiếp (1934 và 1938). Sau đó, đội tuyển áo thiên thanh tiếp tục duy trì vị thế ông lớn trong giai đoạn từ thập niên 1970 đến cuối thập niên 1990, khi thường xuyên góp mặt ở các trận bán kết, chung kết và đăng quang World Cup 1982 trên đất Tây Ban Nha.
Đỉnh cao chói lọi cuối cùng của bóng đá Ý đến vào năm 2006 tại Đức, Fabio Cannavaro cùng cách đồng đội đã mang chiếc cúp vàng về cho thành Rome, với lối chơi phòng ngự kỷ luật, thực dụng và cực kỳ khó chịu, thứ đã trở thành bản sắc xuyên suốt lịch sử của đội tuyển Ý.
Tuy nhiên, kể từ sau World Cup 2006, bóng đá Ý bắt đầu trượt dài. Sau 2 kì World Cup 2010 và 2014 bị loại ngay từ vòng bảng, Ý tiếp tục vắng mặt hoàn toàn ở hai kỳ World Cup tiếp theo, đánh dấu giai đoạn sa sút nghiêm trọng chưa từng có đối với một đội tuyển từng 4 lần vô địch thế giới.
Hướng tới World Cup 2026, đội tuyển Ý vẫn chưa chắc suất tham dự, khi họ buộc phải trải qua ít nhất hai trận play-off để nuôi hy vọng giành vé vớt. Với một quốc gia từng bốn lần bước lên đỉnh thế giới, viễn cảnh có thể vắng mặt tại World Cup lần thứ ba liên tiếp là cú tát mạnh vào nền bóng đá của quốc gia này.
Những Khoảnh Khắc Biểu Tượng Trong Lịch Sử World Cup
1. Bàn Thắng Của Diego Maradona (World Cup 1986)
Tại World Cup 1986, khoảnh khắc “Bàn tay của Chúa” của Diego Maradona đã trở thành một trong những hình ảnh mang tính biểu tượng và gây tranh cãi nhất lịch sử giải đấu.
Trong trận tứ kết giữa Argentina và Anh, Maradona đã kín đáo dùng tay trái đẩy bóng vào lưới sau pha tranh chấp với thủ môn Peter Shilton, nhưng bàn thắng vẫn được công nhận do trọng tài không phát hiện lỗi. Chỉ ít phút sau, cầu thủ mang áo số 10 tiếp tục ghi “Bàn thắng thế kỷ”, góp phần giúp Argentina thắng 2-1 và tiến thẳng đến chức vô địch.
Dù là khoảnh khắc thiên tài, pha bóng này vẫn bị xem là hành vi phạm luật rõ ràng, làm dấy lên tranh cãi kéo dài nhiều thập kỷ về tính công bằng trong bóng đá.
2. Tranh Cãi Trọng Tài Thiên Vị Tại World Cup 2002
Tại World Cup 2002, trận đấu giữa Hàn Quốc và Ý ở vòng 1/8 đã trở thành một trong những tranh cãi trọng tài lớn nhất lịch sử giải đấu. Trọng tài Byron Moreno đưa ra hàng loạt quyết định gây sốc, từ việc cho Hàn Quốc hưởng phạt đền sớm, rút thẻ đỏ trực tiếp với Francesco Totti trong hiệp phụ, cho đến việc từ chối bàn thắng vàng hợp lệ của Damiano Tommasi vì lỗi việt vị gây tranh cãi.
Chuỗi sự kiện này khiến nhiều người tin rằng đội chủ nhà đã nhận được sự ưu ái quá mức, qua đó khiến cho đội tuyển Hàn Quốc liên tục bị la ó trong các trận đấu. Dù Hàn Quốc tạo nên kỳ tích lịch sử khi vào bán kết, các tranh cãi xoay quanh công tác trọng tài đã phần nào làm lu mờ thành tích đó và buộc FIFA phải siết chặt hơn việc phân công, giám sát trọng tài trong các kỳ World Cup sau này.
3. Tình Huống Húc Đầu Của Zindane Với Materazzi
Trận chung kết World Cup 2006 giữa Pháp và Ý đã bị phủ bóng bởi một trong những khoảnh khắc gây chấn động nhất lịch sử giải đấu, khi đội trưởng tuyển Pháp Zinedine Zidane bị truất quyền thi đấu ở phút 110 vì hành vi húc đầu vào ngực Marco Materazzi, qua đó nhận thẻ đỏ trực tiếp trong trận đấu cuối cùng của sự nghiệp.
Việc Pháp mất thủ lĩnh tinh thần đã ảnh hưởng trực tiếp đến loạt sút luân lưu, qua đó nhận thất bại trước Ý. Về lâu dài, hình ảnh Zidane lặng lẽ bước ngang qua chiếc cúp vàng để rời sân trở thành một biểu tượng buồn của World Cup, được nhắc đến như “vết gợn” hiếm hoi trong sự nghiệp lẫy lừng của cầu thủ này.
4. Tranh Cãi Bàn Thắng World Cup 2022
Trận đấu giữa Nhật Bản và Tây Ban Nha tại lượt cuối vòng bảng World Cup 2022 đã tạo ra một trong những tình huống gây tranh cãi lớn nhất giải đấu, xoay quanh bàn thắng nâng tỷ số lên 2-1 của Ao Tanaka.
Xuất phát từ pha căng ngang sát đường biên ngang của Kaoru Mitoma, các cầu thủ Tây Ban Nha cho rằng bóng đã đi hết vạch vôi và bàn thắng không hợp lệ. Trọng tài buộc phải dừng trận đấu để tham khảo VAR, và sau nhiều phút kiểm tra, tổ trọng tài xác định mép bóng vẫn còn chạm vạch, đồng nghĩa bóng chưa hoàn toàn ra ngoài sân, nên bàn thắng được công nhận.
Quyết định này gây phẫn nộ cho truyền thông và người hâm mộ Tây Ban Nha, đồng thời nhiều người cũng nghi ngờ tính hiệu quả của công nghệ VAR, do bằng mắt thường nhiều góc quay cho thấy bóng dường như đã ra ngoài.
Chính sự khác biệt giữa cảm giác thị giác và bằng chứng công nghệ đã biến pha bóng này thành ví dụ điển hình cho bóng đá hiện đại: VAR có thể gây tranh cãi, nhưng quyết định cuối cùng vẫn dựa trên luật và dữ liệu chính xác.
Kết Luận
Với lịch sử kéo dài hơn 90 năm, World Cup là một sự kiện bóng đá hội tụ vinh quang, bi kịch, tranh cãi và những khoảnh khắc mang tính biểu tượng của thể thao thế giới. Từ bàn tay của Chúa năm 1986, scandal trọng tài năm 2002, cú húc đầu của Zidane năm 2006 cho đến những quyết định milimet của VAR tại World Cup 2022, bất kì một kì World Cup nào cũng để lại những dấu ấn không thể quên.
Bước sang World Cup 2026, với thể thức 48 đội và quy mô lớn nhất lịch sử, giải đấu hứa hẹn mở ra một chương mới nhưng vẫn tiếp nối tinh thần cốt lõi đã được hình thành suốt gần một thế kỷ: tình yêu bóng đá mãnh liệt của nhân loại. Hiểu rõ lịch sử World Cup không chỉ giúp người hâm mộ thưởng thức giải đấu sâu sắc hơn, mà còn thấy được vì sao mỗi khoảnh khắc trên sân cỏ lại có sức nặng đến vậy.